• آغاز واگذاری فرآیند صدور جواز تأسیس صنعتی در شهرک‌ها و نواحی صنعتی به خانه‌های صنعت، معدن و تجارت سراسر کشور
  • تبادل تفاهم نامه همکاری مشترک بین سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران و انجمن تولید کنندگان فولاد ایران
  • پيام مديرعامل سازمان صنايع كوچك و شهرك‌هاي صنعتي ايران به مناسبت شهادت سردار سرافراز سپهبد پاسدار حاج قاسم سلیمانی
  • تراز تجاری مثبت در 9 ماهه سال جاری/ افزایش حجم واقعی صادرات کشور نسبت به سال گذشته
  • منابع تأمین مالی برنامه‌های تولید و اشتغال
  • در رفع نیازهای فنآورانه واحدهای تولیدی با روند رو به رشد همراهيم
  • شناسایی نیازهای فنآورانه صنعت و رفع آن از طریق واحدهای علمی و فنآور
  • تمامي ظرفيت‌ها و توانمندي‌هاي ملي و بين‌المللي براي پيوند SMEها با صنايع بزرگ به‌كار گرفته شود
  • نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل، آغاز یک حرکت بزرگ در عرصه تولید کشور
  • لزوم تداوم و تنوع بخشي به سازوكارهاي حمايتي براي توانمند سازي هرچه بيشتر صنايع كوچك و متوسط كشور

استقرار دستگاه‌هاي پاستوريزه پیشرفته جهت تولید بهداشتی گلاب

یکی از مهمترین نقاط ضعف موجود خوشه عرقیات گیاهی میمند فارس ریشه در عدم تنوع محصول این خوشه دارد که عمدتاً به صورت عرقیات گیاهی است. این شکل از محصول به دلیل حجم و وزن بالا و همچنین مایع بودن مشکلات متعددی را در حمل و نقل موجب شده و هزینه های حمل و نقل بالایی را نیز در بردارد. یکی از راه کارهای پیشنهاد شده توسط عامل توسعه خوشه، متنوع سازی محصولات خوشه و تولید محصولات به صورت اسانس بوده است. در این بخش این تجربه مورد بررسی قرار گرفته است.
مشخصات خوشه
خوشة عرقيات و گلاب ميمند در 100 كيلومتري جنوب شرقي شيراز واقع شده¬است و از قرون پيش مردم اين ناحيه به توليد عرقيات از گياهان اشتغال داشته¬اند. شغل اصلي مردم در اين بخش كشاورزي (توليد انگور) مي¬باشد و اكثر كساني كه به شغل توليد عرقيات¬ اشتغال دارند در بخش كشاورزي نيز فعال مي¬باشند. با ورود منابع جديد انرژي و برخي فناوري¬هاي جديد انجام عمليات در بخش¬هايي از اين خوشه متحول شده است و عملاً خوشه داراي دو رويكرد متفاوت ميان توليدكنندگان سنتي و صنعتي  شده است. اولين کارخانة توليدي در خوشه حدود 24 سال پيش با استفاده از ديگ بخار و تقطير و دستگاه¬هاي بسته¬بندي در اين منطقه شکل گرفته¬است و پس از آن تا به حال تنها 5 واحد صنعتي ديگر اضافه شده¬است. كل تعداد بنگاه¬ها در حدود 60 واحد مي¬باشد. در حال حاضر در اين خوشه، 16هزار تن گلاب و عرقيات توليد مي¬شود و اشتغال بيش از 200 نفر را در برمي¬گيرد. رقباي اصلي محصولات خوشه، مربوط به بنگاه¬هاي فعال در اين زمينه در كاشان، کرمان و مشهد مي¬باشند. به طور كلي مي¬توان دسته محصولات اصلي خوشه را در سه دستة گلاب، عرقيات و اسانس¬ها طبقه¬بندي كرد. بر اساس مطالعات ¬شناختي انجام شده و توافق حاصل شده ميان ذي¬نفعان و با هدايت عامل توسعة خوشه، استراتژي¬هاي ذيل براي هر يک از دسته محصولات خوشه انتخاب شدند:
1- دسته محصول گلاب: توسعة بازار در بازارهاي داخلي و کشورهاي اسلامي و اروپايي؛ ايجاد سيستم طبقه¬بندي محصولات متناسب با کيفيت (درصد اسانس) و قيمت محصول؛ ارتقاء تکنولوژي بسته¬بندي؛
2- دسته محصول عرقيات: توسعة بازار داخلي؛ ارتقاي سطح تکنولوژي بسته¬بندي و پاستوريزة محصول؛ ايجاد سيستم طبقه¬بندي محصولات متناسب با کيفيت (درصد اسانس) و قيمت محصول؛
3- دسته محصول اسانس: ارتقاء سطح کيفي محصول (از طريق ارائه  آناليز از محصول)؛ توسعه يا انتقال تکنولوژي توليد اسانس.
شاخص های کلان و ساختاری خوشه در بدو ورود و همچنین طی سالهای اجرای پروژه  که حاکی از تغییرات ایجاد شده در خوشه به واسطه اجرای پروژه توسعه خوشه می باشد، در ذيل ارائه شده است.
 

جدول مشخصات کلان و ساختاری خوشه عرقیات میمند فارس

شاخص هاي كلان و ساختاري خوشه

در بدو  ورود

در پايان سال اول

در پايان سال دوم

در پايان سال سوم( حال حاضر)

تعداد بنگاههاي خرد(زير 10 نفر كاركن)

45

45

55

60

تعداد بنگاههاي كوچك(بين 10 تا 49  نفر كاركن)

5

5

6

6

تعداد بنگاههاي متوسط( بين 50 تا 149 نفر كاركن)

 

 

 

 

تعداد بنگاههاي بزرگ( بالاتر از 150نفر كاركن)

 

 

 

 

ميزان اشتغال

815

900

1000

1200

ارزش فروش(ميليون ريال)

48000

58000

110000

126000

مقدار فروش (تن/ عدد/ متر)

12000

13000

16000

18000

ارزش صادرات(ميليون ريال)

3000

5000

10000

12000

ميزان كل سرمايه گذاري(ميليون ريال)

11000

11000

20000

26200

تعداد شبكه ها

0

1

3

3

تعدادBDSpها

355

355

450

600

تعداد سازمانها و نهادهاي درگير در فرايند توسعه خوشه

2

4

10

14

تعريف مشكل و نحوه مداخله عامل توسعه
در  منطقه میمند فارس در زمينة توليد عرقيات و گلاب در كنار واحدهاي سنتي، تعدادي واحد صنعتي نيز شكل گرفته است. خيز نامتوازن اين واحدها به سمت صنعتي شدن، مشكلاتي را براي آنها به بار آورده¬است. عدم استفاده از پت از دلايل افزايش هزينة تأمين مواد اوليه در اين بنگاه¬ها مي¬باشد كه خود منجر به بالا رفتن قيمت نهايي و کاهش توان رقابتي واحدهاي صنعتي مي¬شود. از سوي ديگر استفاده از دستگاه¬هاي پاستوريزه تونلي محدوديت در توليد عرقيات را موجب شده¬است. در حالي كه واحدهاي سنتي علاوه بر برخورداري از تنوع محصول بيشتر، داراي كيفيت محصول بالاتري از لحاظ طعم و بو نيز مي¬باشند. زیرا استفاده از دستگاه¬هاي پاستوريزه، افت درصد اسانس در واحدهاي صنعتي را در پي داشته ¬است. به همين جهت واحدهاي سنتي در بازارهاي استان از اقبال بيشتري برخوردار مي باشند. از طرفي مشكلات بهداشتي و عدم دسترسي به شرايط توليد استاندارد بهداشتي، مانعي جدي در برابر توسعة بازار واحدهاي توليدي اعم از سنتي و صنعتي شده ¬بود؛ درحالیکه ادارة بهداشت تنها به بازرسی و نظارت کارخانه¬های صنعتی اهتمام می‌ورزید و از تولید محصولات صنعتی غیربهداشتی آنها ممانعت به عمل می¬آورد، حال واحدهای سنتی به دلیل نداشتن کد بهداشتی از این نظارت مستثنی بودند و عملا امکان نظارت بهداشتی بر روند تولید آنها ناممکن می¬نمود. این مهم از جدی¬ترین موانع سوق و ارتقا واحدهای سنتی به صنعتی است.
رویه های فوق الذکر در خصوص استفاده از سیستم‌های قدیمی پاستوریزه و وجود مشکل بهداشتی و کیفی در خوشه گلاب و عرقیات گیاهی میمند فارس از موانع اساسی فراروی واحدها جهت توسعه بازار این خوشه به شمار می رود. از اینرو تیم عاملیت توسعه بوسیله فعالیت‌های حساسیت ساز همچون برگزاری تورهای صنعتی و استفاده از دیگر تجارب موفق در کشور، بازیگران اصلی خوشه را ترغیب به تغییر وضعیت فعلی و استفاده از روش‌های نوین تولید بهداشتی نمود.

 مشخصات برنامه اجرا شده براي حل مشكل
تعداد واحدهای مشارکت کننده( ذینفع) در برنامه، واحدهای ارائه دهنده خدمات تخصصي کسب و کار ، نهادها و سازمانهای پشتیبانی کننده از برنامه، میزان منابع مالی پیش بینی شده و محقق شده در راستای اجرای برنامه و مدت زمان اجرای برنامه به شرح جدول ذيل ارائه شده است.

جدول مشخصات برنامه استقرار دستگاههاي پاستوريزه پيشرفته در خوشه عرقيات ميمند فارس

تعداد واحدهاي فعال و يا مشاركت كننده در برنامه حل مشكل

2 واحد صنعتی

BDSهاي مشاركت كننده در برنامه

شرکت تحقیق و توسعه در شمال شرق کشور

نهادها و سازمانهاي پشتيبان مشاركت كننده در برنامه

شرکت شهرکهای صنعتی فارس

ميزان منابع مالي پيش بيني شده براي اجراي برنامه رفع مشكل(ريال)

500 میلیون ریال

ميزان منابع مالي محقق شده در راستاي اجراي برنامه رفع مشكل(ريال)

600 میلیون ریال

تاريخ شروع اجراي برنامه براي رفع مشكل

1388

طول مدت زمان اجراي برنامه براي رفع مشكل

شش ماه

 شرح فر‌آيندها و فعاليت¬هاي انجام شده توسط بازيگران
-    حساس سازی ذینفعان نسبت به لزوم تغییر محصولات از عرقیات به اسانس به منظور حضور موثرتر در بازارهای داخلی و خصوصا خارجی،
-    ايجاد چشم¬انداز مشترك ميان برخي از اعضا،
-    بهره¬گيري از تجارب مشابه موجود در صنعت نمونه و شبيه¬سازي توليد کيفي در منطقه،
-    برگزاري تور صنعتي به خراسان رضوي و بازديد از مرکز فن¬آوري شمال شرق کشور،
-    استفاده از BDSهاي ديگر در کشور براي دستيابي به روش توليدي برتر،
-    پياده¬سازي سيستم پاستوريزه نوين در خوشه،

 چگونگي و فرايند جلب مشاركت و اعتماد  واحدهاي فعال براي مشاركت در برنامه  (فرايند تشكيل و توسعه شبكه مربوطه)
در خوشه عرقیات میمند فارس، با توجه به شرایط خوشه لازم بود كه استراتژي راهبردي¬اي اتخاذ شود كه به صورت هماهنگ بتواند كيفيت توليد را بهبود بخشد، وضعيت بهداشتي توليد را به مرزهاي استاندارد ارتقا بخشد و از طرفي سبب تنوع در كالاهاي توليد شده، انگیزه حرکت واحدهای سنتی برای تبدیل به صنعتی افزایش یابد. در اين راستا لازم بود تا اعضا و ذي¬نفعان خوشه نسبت به ايجاد تغيير و تحول حساس شوند. لذا در همين راستا برگزاري يك تور صنعتي به كاشان، به عنوان قطب اول صنعتي كشور در حوزه عرقيات و گلاب، در دستور كار قرار گرفت تا فاصلة موجود با اين واحدها براي اعضاي خوشه ملموس شود و سبب شود تا افق¬هاي بالاتري را در نظر آورند.
به موجب بازديد از كارخانه¬هاي صنعتي عرقيات كاشان مديران واحدهاي صنعتي خوشه از نزديك با روش‌هاي بهداشتي توليد آشنا گرديدند. در اين كارخانه‌ها برخلاف سيستم پاستوريزه تونلي، كه پاستوريزاسيون پس از دستگاه درب¬بند و صرفاً‌ تنها جهت بسته¬بندي شيشه صورت مي پذيرد، پاستوريزاسيون به وسیله پلیت‌های استیل به صورت پيوسته و قبل از مرحلة پر¬كردن انجام مي¬شد. در اين حالت امکان بسته‌بندي پت نيز وجود داشته  كه سبب ايجاد تنوع و گونه¬گوني در توليد را موجب مي¬شد. اين بازديد سبب شد انگيزة لازم در يكي از مديران كارخانجات خوشه (ميمند گلاب فاخر) جهت خريد دستگاه موردنظر و پياده¬سازي اين سيستم، ايجاد شود و لذا انتظار مي-رفت كه به مرور، استفاده از اين سيستم كه تنوع توليد و رفع معضل بهداشتي را موجب مي¬شد، رونق و رواج يابد اما مشكلات ذيل سبب عدم اقبال و استقبال ساير كارخانجات گرديد.       
1.    بالا بودن ميزان پرت اسانس در طي فرآيند كه سبب افت کيفيت نهايي محصول مي¬شد؛
2.    ترش شدن عرقيات در نتيجة عملياتي حرارتي.

پس از تجربة نه چندان موفق تور صنعتي کاشان، با تلاش¬هاي عامل توسعة خوشه، فرصت بازديد از مرکز فن¬آوري شمال شرق کشور فراهم آمد. اين بازديد سبب شد تا اعضاي خوشه از نزديک با فن¬آوري نوين پاستوريزاسيون به روش الکترومغناطيس آشنا شوند. تا آن زمان اين روش، هنوز در زمينة عرقيات به کار گرفته نشده¬ بود. گفتني است که در اين روش، از روش حرارتي جهت پاستوريزاسيون استفاده نمي¬شود و عمل پاستوریزاسیون در 3 مرحله توسط امواج الکترومغناطیس(مگنتیک) صورت می‌گرفت  لذا معضل کاهش اسانس و افت کيفيت محصول تا حد مطلوبي برطرف مي¬شد. همچنین با توجه به پاستوريزاسيون در مرحلة بسته¬بندي باعث تنوع استفاده از بسته‌بندی‌های مختلف می‌گردید که مزیت دوچندانی را ایجاد می نمود. پس از اين بازديد بود که يکي از واحدهاي توليدي خوشه (ارمغان ميمند) اقدام به عقد قرارداد با BDS طراح و سازنده نمود ولي با توجه به تجربة ناموفق قبلي، پرداخت نهايي منوط به بررسي عملکرد و کسب نتيجة رضايت¬بخش از راه¬اندازي دستگاه، تعيين شد. به  منظور بررسي عملکرد و سنجش نتايج راه¬اندازي دستگاه، مسئوليت رصد علمي نتايج پروژه، به تيم تحقيقاتي مؤسسة سازنده محول شد. نتايج اولية بررسي حاکي از آن بود که با توجه به بالا بودن ميزان آلودگي موجود در عرقيات، فرآيند ميکروب¬زدايي در حد مطلوب صورت نمي¬پذيرد و عمليات پاستوريزاسيون تکميل نمي¬شود و استاندارهاي بهداشتي تأمين نمي¬شود؛ لذا شرکت سازنده، اقدام به ساخت دستگاه جديدي با عنوان پيش¬ پاستوريزاتور نمود که بتواند محصولي با کيفيت و در عين حال بهداشتي و متنوع در بسته¬بندي توليد کند. نتايج رضايت¬بخشي که از اين اقدام به دست آمد ساير بنگاه¬ها را هم نسبت به راه¬اندازي اين دستگاه راغب نمود؛ از جمله دو شرکت توليدي، طي قراردادي با شرکت افراصنعت کيميا، سازندة دستگاه؛ سيستم پاستوريزاسيون خود را به دستگاه¬هاي پاستوريزه القايي ارتقا بخشيدند.
چگونگي و فرايند جلب مشاركت و اعتماد BDSP براي مشاركت در برنامه(فرايند ايجاد و توسعه BDSP مربوطه)
برگزاری تور صنعتی و بوجود آمدن فرصت مستقیم ارتباط ذینفعان با مرکز تحقیق و توسعه شرکت افرا صنعت کیمیا، ضمن آشنایی شرکت با نیاز اصلی واحدهای بسته بندی نهایتا سبب انعقاد قرارداد همکاری جهت نصب سیستم‌های پاستوریزه در منطقه گردید.

 چگونگي و فرايند جلب مشاركت و اعتماد  نهادهاي پشتيبان براي حمايت از  برنامه(فرايند جلب حمايت نهادهاي پشتيبان)
در این برنامه سعی شد تا حمایت و مشارکت نهادهای پشتیبان و در این میان شرکت شهرکهای صنعتی استان فارس برحسب وظایف و مأموریت های ذاتی آنها و از طریق مذاکره و برگزاری جلسات متعدد جلب گردد.

چگونگي و فرآيند و منابع تأمين مالي برنامه به اجرا درآمده براي رفع مشكل
منابع اولیه مربوط به برگزاری تورهای صنعتی توسط شرکت شهرکهای صنعتی فارس و مشارکت واحدهای صنعتی خوشه صورت گرفته و هزینه‌های مربوط به خرید و جایگزینی سیستم‌های پاستوریزه با مشارکت 100 درصدی واحدهای صنعتی تأمین شده است.

دستاوردهاي حاصل از اجراي برنامه براي رفع مشكل
مجموعة اقدامات صورت گرفته در اين خوشه ، موجب ارتقا چشم¬گير سرماية اجتماعي در ميان اعضاي خوشه گردید. به موجب برگزاري بازديدها و تورهاي صنعتي، اعضاي خوشه نسبت به معضلات و کمبودهاي جاري متذکر شدند و شوق و رغبت به پيشرفت و کسب بازارهاي وسيع¬تر در ميان خود ذينفعان خوشه، شکل گرفت. مجموعة اين توسعه¬يافتگي در خوشه سبب رشد همه¬جانبه در سطوح صنعتي و اجتماعي منطقه شد؛ اما به طور خاص پروژة ارتقاء تكنولوژي پيگيري شده در خوشه به دستاوردهاي مهم زير منتج شده است:
1.    افزايش توليد بهداشتي محصول از 2000 تن در واحدهاي صنعتي به 4000 تن در سال؛
2.     حفظ ميزان اسانس دارويي در حين پاستوريزاسيون محصول و در نتيجه جلوگيري از افت کيفيت محصول در طي فرآيند؛
3.     ايجاد گونه¬گوني و تنوع در محصولات و بسته¬بندي آنها(از جمله استفاده از شيشه و پت)؛
4.    افزايش تمايل واحدهاي صنعتي براي استفاده از اين سيستم براي حل مشکل توليد بهداشتي و رشد تقاضا براي صنعتي شدن؛
5.     رشد حساسيت و دغدغه در اعضاي خوشه جهت تغيير وضعيت بهداشتي و ارتقاي کيفي محصول؛
6.     تکميل فرآيند يادگيري در ميان اعضاي خوشه جهت فهم امکان استفاده مؤثر از توان شرکت¬هاي سازنده دستگاه¬هاي نوين(BDS)؛
7.     کاهش هزينة توليد بهداشتي محصول نسبت به روش پاستوريزه پيوسته و تونلي.
 پيشنهادات و آموخته¬ها
آموخته مهمی که طی این فرآیند به دست آمد مربوط به نحوه تغییر تکنولوژی بوسیله استفاده از تجارب دیگر مناطق تولیدی و توجه به نیازهای موجود در بازار بود. این فرآیند به طور بسیار ساده از طریق برگزاری تورهای صنعتی و با هدایت کلیدی تیم عاملیت توسعه باعث شد تا  واحدهای صنعتی خوشه نیاز به تغییر را احساس نمایند.
QR Code

نقشه کشوری خوشه ها