• هشت پیشنهاد بخش خصوصی برای مقابله با آسیب‌های اقتصادی ناشی از شیوع کرونا
  • آغاز واگذاری فرآیند صدور جواز تأسیس صنعتی در شهرک‌ها و نواحی صنعتی به خانه‌های صنعت، معدن و تجارت سراسر کشور
  • تبادل تفاهم نامه همکاری مشترک بین سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران و انجمن تولید کنندگان فولاد ایران
  • پيام مديرعامل سازمان صنايع كوچك و شهرك‌هاي صنعتي ايران به مناسبت شهادت سردار سرافراز سپهبد پاسدار حاج قاسم سلیمانی
  • تراز تجاری مثبت در 9 ماهه سال جاری/ افزایش حجم واقعی صادرات کشور نسبت به سال گذشته
  • منابع تأمین مالی برنامه‌های تولید و اشتغال
  • در رفع نیازهای فنآورانه واحدهای تولیدی با روند رو به رشد همراهيم
  • شناسایی نیازهای فنآورانه صنعت و رفع آن از طریق واحدهای علمی و فنآور
  • تمامي ظرفيت‌ها و توانمندي‌هاي ملي و بين‌المللي براي پيوند SMEها با صنايع بزرگ به‌كار گرفته شود
  • نمایشگاه فرصت‌های ساخت داخل، آغاز یک حرکت بزرگ در عرصه تولید کشور

مجتبي اشجعي

كسب و كارهاي كوچك و متوسط، داراي شاخصه¬هاي متمايزي نسبت به ساير كسب و كارها مي¬باشند كه در اين ميان مي¬توان به عملكرد مالي بالا، اشتغالزايي، كمك به شركتهاي بزرگتر، محيط كسب¬وكار پويا، ساختار مديريتي غير رسمي، هزينه¬هاي سخت¬افزاري و نرم¬افزاري پايين، بودجه كم اشاره نمود.
در اين ميان يك شاخصه كاملا متمايز از شاخصه¬هاي ديگر كه باعث موفقيت اين نوع كسب و كارها و بالندگي روز¬به¬روز آن¬ها مي¬شود، نوآوري  مي¬باشد. به¬طوري كه گزارشات سازمان¬هاي معتبر بين¬المللي حاكي از ارتباط مستقيم بين نوآوري و شاخصه¬هاي مختلف توسعه¬يافتگي است. در مقاله حاضر ابتدا به بررسي انواع نوآوري، چال‌شهاي مرتبط، سيستم نوآوري ملي جهت ايجاد يك سيستم متمركز براي ايجاد نوآوري در سطح كلان پرداخته و سپس به بررسي تأثير نوآوري بر شاخصه¬هاي مهم توسعه¬يافتگي در كشورهاي در حال توسعه پرداخته شده است، سپس در ادامه به مقايسه شاخص‌هاي نوآوري در كشورهاي مختلف و برخي از سياست‌هاي تشويقي در اين كشورها جهت ترغيب كسب و كارها براي ايجاد سيستم نوآوري پرداخته¬ايم.

انواع نوآوري
نوع¬آوري به طور كلي به دو دسته اصلي تقسيم مي¬شود:
-    نوع آوري تدريجي : شامل بهبود در قسمتي از فرآيند يا محصول مي¬باشد كه همراه با ريسك كم¬تر است.
-    نوع آوري راديكالي : شامل تغيير كلي و جايگزيني در محصول و يا فرآيند مي¬باشد كه تأثيرات مهمي در بازار محصول ايجاد مي¬كند و همرا با ريسك هزينه¬اي و زمان بيش¬تر صورت        مي¬پذيرند.
شركتها معمولا سعي مي¬كنند، تعادلي در انتخاب نوع نوع¬آوري داشته باشند. به عنوان مثال، ابتدا، با يك تغيير راديكالي يك محصول جديد راهي بازار كنند و اگر آن محصول مورد پسند بازار قرار گرفت، با ايجاد تغييرات تدريجي آن را توسعه دهند.

چال‌شهاي معمول در كسب¬وكارهاي كوچك و متوسط
براي ايجاد نوآوري در كسب و كارهاي كوچك و متوسط همواره با يكسري چالش‌هاي مرتبط با اين نوع كسب و كارها مواجهيم كه در ذيل به برخي از آنها اشاره مي¬نماييم:
-    تصميمات كليدي عمدتا توسط خود صاحبان كسب و كار و يا يك گروه كوچك گرفته مي-شود.
-    وابستگي و تمركز بيشتر بر افراد مي¬باشد تا فرآيندها.
-    كسب سودهاي كوتاه مدت بر چش¬انداز بلند مدت ارجحيت دارد.
-    تمركز حاكم بر قطع هزينه¬ها و سود بيش¬تر در قبال سرمايه و هزينه كم¬تر مي¬باشد.
-    سرمايه¬¬گذاري كم¬ و يا عدم سرمايه¬گذاري در بخش تحقيق و توسعه.
سيستم نوآوري

عوامل پذيرش تكنولوژي
براي پذيرش تكنولوژي در يك كشور جنبه¬ها و ابعاد مختلفي وجود دارد كه براي سنجش ميزان رشد اين ابعاد شاخص‌هايي ذيل در نظر گرفته شده است:

بعد

ميزان

علم، پژوهش و فناوري

انتشارهاي علمي، ثبت اختراع، تحقيق و توسعه، تعداد نوع­آوري

باز بودن(پذيرش)

بازبودن تجارت، سرمايه­گذاري مستقيم خارجي، پژوهشهاي مشترك با شركاري خارجي، مجوز فناوري، مهاجرت

استانداردهاي كيفيت و توليد

سيستم بين­المللي ISO، سيستم مديريت كيفيت جامع(TQM)، توليد ناب(Lean Production)، توليد به هنگام(Just-in-time)

زيرساختICT

اينترنت، رايانه، مخابرات

مالي

دسترسي به اعتبار بانكي، بازار سرمايه و صندوقهاي سرمايه­گذاري

مهارتها

ابتدايي، متوسطه و آموزش عالي، مهارتهاي فني و مديريتي

كيفيت قوانين حاكم

فساد، نظم و قانون، استقلال دادگاهها، حقوق مالكيتي، قانونگذاري سازگار با محيط كسب و كار

ارزشهاي اجتماعي

فعاليتهاي مدني، اعتماد، تحمل، نوع­دوستي، محافظه­كاري، اخلاق ديني، نگرشها در برابر علم و تكنولوژي

 
مهندسي معكوس
يكي از گام‌هاي اوليه جهت ايجاد نوآوري مهندسي معكوس مي¬باشد كه فرآيند تجزيه و تحليل يك محصول براي شناسايي اجزاي كليدي آن محصول و ارتباطات دروني آنها جهت ايجاد آن سيستم به شكلي ديگر و يا سطحي بالاتر است(چيكوفسكي و كراس،1990).
•    نمونه¬هاي مهندسي معكوس در صنايع خودروسازي، الكترونيك و نرم¬افزار مشهود است.
•    سه عمليات اصلي فرآيند مهندسي معكوس:
-    ديجيتال كردن جسم با يك مدل سه¬بعدي
-    تجزيه و تحليل و پردازش داده¬ها
-    ايجاد يك مدل طراحي به كمك رايانه  براي توليد
•    مزاياي مهندسي معكوس
-    ايجاد يك رويكرد موثر براي شتاب بخشيدن به چرخه توسعه محصول به وسيله صرفه¬جويي در زمان و هزينه چگونگي توليد و توسعه محصولات.
-    بهبود عملكرد و كيفيت محصولات و پايين آوردن هزينه¬هاي توليد.

نوآوري باز و بسته
نوآوري در سيستم¬ها به دو شكل بسته و باز ديده مي¬شوند؛ در سيستم باز، نوآوري در ارتباط با محيط خارج از شركت¬ها (به عنوان مثال از مطالعات بازار) شكل مي¬گيرد و در سيستم بسته نوآوري در داخل خود سازمان و بدون ارتباط با محيط خارج انجام مي¬شود.
تفاوت‌هاي بين مالكيت فكري و حقوق مالكيت فكري

حقوق مالكيت فكري

مالكيت فكري

تبت اختراع­ها

نوآوري­ها

اطلاعات محرمانه كسب و كار

اطلاعات دارايي كسب و كار

نشانهاي تجاري

برندها و لوگوها

طراحي هاي صنعتي

اشكال مختلف

كپي رايت­ها

نوشته­ها، فيلم­ها و عكسها

 
در واقع، مالكيت فكري در صورت ثبت رسمي به شكل حقوق مالكيت فكري تبديل مي¬شود. به عنوان مثال، يك نوآوري در شكل اوليه به صورت مالكيت فكري است كه در قالب حقوق مالكيت فكري به ثبت اختراع تبديل مي¬شود.


رابطه بين خروجي¬هاي نوآوري و درآمد
•    نمودار ذيل بر اساس گزارش بانك جهاني در سال2016، نشان مي¬دهد كه خروجي¬هاي نوآوري با درآمد در كشورهاي مختلف، نسبت مستقيم دارد و هر چه صنايع نوآوري بيشتري داشته باشند؛ درآمد آنها نيز بيش¬تر خواهد بود.
شاخص شدت تحقيق و توسعه
بر اساس گزارش شاخص¬هاي بانك جهاني، شاخص شدت تحقيق و توسعه كشورهاي پيشرفته همچون كره¬جنوبي و ژاپن نسبت به سايرين بالاتر است و اين نشان¬دهنده اين است كه در اين كشورها، نسبت هزينه¬هاي تحقيق و توسعه به فروش رقم قابل ملاحظه¬اي مي¬باشد. پس SME¬¬ها براي افزايش فروش خود، توجه ويژه¬اي به بخش تحقيق و توسعه داشته باشند.
نسبت فعاليت‌هاي تحقيق و توسعه در بخش¬هاي مختلف
بر اساس گزارش سازمان يونسكو، فعاليتهاي تحقيق و توسعه در واحدهاي كسب و كار به نسبت ساير  بخش¬ها (دولتي، غيرانتفاعي، آموزش) فزوني دارد و از تركيب نمودار شدت تحقيق و توسعه با اين نمودار بخشي، مي¬توان دريافت كه در كشورهايي همچون كره¬جنوبي و ژاپن كه سهم فعايتهاي تحقيق و توسعه در كسب¬وكارها، بيش¬تر از ساير بخش¬هاست. شاخص شدت تحقيق و توسعه بالاتر است.
رابطه بين حقوق مالكيت فكري و ظرفيت نوآوري
رابطه بين نوآوري با حقوق ماكيت فكري در كسب¬وكارهاي مختلف يك رابطه مستقيم مي¬باشد كه     نشان¬دهنده اين است كه در كشورهايي كه حقوق مالكيت فكري  رعايت مي¬شود؛ نوآوري بالاتري به نسبت ساير كشورها خواهند داشت.
رابطه بين رقابت¬پذيري  با نوآوري
براساس گزارش بانك جهاني در سال2016، شاخص نوآوري با رقابت¬پذيري رابطه مستقيم دارد. و در كشورهايي كه نوآوري بيش¬تري دارند، شاخص رقابت¬پذيري جهاني آنها نيز بالاتر است.
رابطه بين صادرات تكنولوژي و هزينه¬هاي تحقيق و توسعه
بر اساس گزارش بانك جهاني در سال2016، شاخص هزينه¬هاي بخش تحقيق و توسعه با شاخص صادرات تكنولوژي¬هاي بالا، رابطه مستقيم دارد. به عبارتي ديگر، آنهايي كه هزينه بيش¬تر صرف تحقيق و توسعه مي¬كنند؛ صادرات تكنولوژي بالاي بيش¬تري دارند.
مقايسه درصد نوآوري در كشورهاي جنوبي، شرق و جنوب شرقي آسيا
بر اساس گزارش بانك توسعه آسيايي  درصد نوع¬آوري راديكالي و تدريجي در كشورهاي شرقي و جنوب شرقي و جنوبي آسيا، درصد فعاليتهاي تحقيق و توسعه در شركتهاي بزرگتر بيش¬تر است.

 

شرق و جنوب شرقي آسيا

جنوب آسيا

 

كوچك

متوسط

بزرگ

كوچك

متوسط

بزرگ

توسعه يك خط محصول اصلي جديد

32.4%

45.6%

56.9%

36.2%

49.3%

60.8%

ارتقاي خط محصول موجود

53.4%

63.3%

72.2%

58.3%

70.9%

75.4%

معرفي تكنولوژي جديد

27%

41.3%

54.3%

12.9%

25.9%

37.3%

 
انواع مشوقهاي مالياتي براي تحقيق و توسعه

اعتبارات مالياتي[1]

اعتبارت مالياتي تحقيق و توسعه، كاهش مستقيم ماليات به دو شكل مي­باشد: در شكل اول كه اعتبارات حجمي[2]نام دارد شامل جوايز مالي براي شركتهايي است كه شاخصR&Dبالايي دارند و شكل دوم كه اعتبارات تدريجي[3] نام دارد شامل جوايز مالي براي شركتهايي كه به تدريج در طول زمان هزينه­هاي تحقيق و توسعه خود را افزايش داده­اند. هر دوي اين روشها اثر مثبتي در هزينه كرد تحقيق و توسعه بخش خصوصي دارد(اتحاديه اروپا،2014)

تعطيلات مالياتي و كاهش­ها[4]

يك تعطيلي مالياتي شامل يك كاهش و يا حذف موقت ماليات مي­باشد. در كشورهاي جنوب شرقي آسيا، تعطيلات مالياتي به آن­­دسته از ماليات دهندگان تعلق مي­گيرند كه از لحاظ تنولوژيكي مطابق استانداردهاي ملي در سطح بالا، باشند. به عنوان مثال، در مالزي شركتهاي با تكنولوژي بالا، از معافيت مالياتي5ساله، بهره مي­برند(بنياد نوآوري و تكنولوژي اطلاعات،2011)

كسر ماليات و ترمزها[5]

كسر مالياتي شامل كسر درآمد ناخالص مي­باشد كه ازسرمايه­گذاريهاي انجام شده در بخش تحقيق و توسعه نشأت مي­گيرد كه در كل باعث كاهش بدهي مالياتي خواهد شد كه به سه شكل كسر استاندارد، كسر فوق­العاده و كسر سريع انجام مي­پذيرد. به عنوان مثال، در كشور سنگاپور سياستهاي مشوق تحقيق و توسط بسيار زياد است به طوريكه، يك شركت مي­تواند 400درصد هزينه­هاي تحقيق و توسعه از كسر مالياتي بهره­مند شود.(PWC،2013/2014)

 
مشوقهاي مالياتي براي تحقيق و توسعه در ويتنام
    معافيت¬هاي مالياتي، حمايت مالي، كاهش نرخ¬هاي مالياتي و تعطيلي مالياتي از جمله تشويقاتي است، كه توسط دولت ويتنام براي پژوهشهاي علمي و بخش تكنولوژي بالا در نظر گرفته شده است كه شامل فعاليتهاي ايجاد زيرساخت فني، آموزش كاركنان پژوهش، تكنولوژي اطلاعات، بيوتكنولوژي، تكنولوژي اتوماسيون و تكنولوژي مواد جديد مي¬شود.
    معافيت مالياتي و مشوق كاهش نرخ مالياتي براي آن¬دسته از شركتهايي است كه از انجام تحقيق و توسعه، فروش محصول در طول توليد آزمايشي، همچنين محصولات ساخته شده توسط فناوري نوين درآمد كسب مي¬كنند.
    معافيت وارداتي براي پروژه¬هاي سرما¬يه¬گذاري واجد شرايط در بخش تحقيق و توسعه و واردات كالاهايي كه مستقيما براي تحقيق و توسعه مورد استفاده قرار مي¬گيرند؛ در نظر گرفته شده است.
نتيجه¬گيري
نوآوري از شاخصه¬هاي ضروري جهت رشد و توسعه كسب و كارهاي كوچك و متوسط مي¬باشد. از آن¬جا كه كسب و كارهاي كوچك و متوسط به¬عنوان ستون فقرات اقتصاد كشور محسوب مي¬شود؛ سياستگذاري هدفمند جهت ايجاد، حفظ و گسترش نوآوري در حوزه اين نوع كسب و كارها يك امر حياتي است. لذا، پيشنهاد مي¬گردد، كه در ابتدا يك سيستم نوآوري ملي پايه¬ريزي گردد و براي اجرا و حفظ چنين سيستمي دولت ناگزير است كه از سيستمهاي تشويقي مختلف همچون معافيت¬هاي مالياتي استفاده نمايد.
 
QR Code

نقشه کشوری خوشه ها