کنسرسيوم[1] به ائتلاف چند فرد، بنگاه، خوشه يا حکومت (يا ترکيبي از اين‌ها) با هم براي انجام فعاليت‌هاي مشترک يا ادغام منابع خود، براي رسيدن به هدف مشترک گفته مي­شود. به طور خلاصه منظور از کنسرسيوم، ائتلاف چند بنگاه باهم براي انجام امور انتفاعي است. اين ترکيب يا ادغام علاوه بر ايجاد مزيت رقابتي ناشي از کاهش هزينه، باعث ايجاد هم­افزايي مثبت در انجام هدف کنسرسيوم (اجراي پروژه، برگزاري نمايشگاه، توليد محصول و ...) و در نتيجه افزايش کارايي در زمان و کيفيت اجرا خواهد شد. هدف ايجاد يک کنسرسيوم موارد مختلفي مي­باشد. از جمله 1)توليد يک محصول پيچيده و نيازمند بهره­گيري از توانمندي­هاي مختلف (مانند کشتي، توربين و ژنراتور سد، فضاپيما و هواپيما)، 2)اجراي پروژه­هاي عمراني بزرگ (مانند سد، راه­سازي، فرودگاه و ...)، 3)انجام مطالعات و پروژه­هاي پژوهشي بين رشته­اي، 4)فروش و بازاريابي و کسب سهم بيشتري از بازار و يا ورود به بازارهاي جديد که داراي ريسک فروش بالا هستند، 5)بهره­برداري از معادن بزرگ (که عموماً در اختيار دولت هستند)، 6) برگزاري نمايشگاه­ها و همايش­هاي بين­المللي(عقلایی،8:1391). بنابراین می­توان گفت که کنسرسیوم جهت انجام امور مختلفی می­تواند شکل بگیرد و بسته به هدف آن از تشکیل می­تواند به گروه­هایی چون کنسرسیوم فروش، کنسرسیوم صادرات، کنسرسیوم تبلیغات و بازاریابی و...، تفکیک گردد. در این قسمت چند مورد از مهمترین آن­ها بحث می­شود:
1-  کنسرسيوم فروش
کنسرسيوم فروش، نوعی همکاري بين بنگاهي است که به بنگاه­هاي منزوی و یا انفرادي، اين فرصت را مي­دهد که رقابت­پذيري خود را اصلاح کرده و در جهت منتفع شدن از بازارهاي داخلي و بين­المللي ناشي از جهاني­سازي، استفاده بهينه را ببرند. کنسرسيوم، يک عنصر طبيعي استراتژي برای توسعه چند بنگاه کسب و کار، يک خوشه و شبکه است. به بیان دیگر، کنسرسيوم فروش، نوعی همکاري داوطلبانه بنگاه­ها با هدف ارتقاء کالاها و خدمات اعضاء و تسهيل صادرات اين محصولات از طريق عمل مشترک مي­باشد، که درقالب رقابت بين اعضاء تعريف مي­گردد.
اعضاء کنسرسيوم فروش، استقلال مديريتي، قانوني و مالي خود را حفظ مي­کنند. بنابراين بنگاه­ها قادر خواهند بود اهداف استراتژيک خود را توسط گروه­بندي به داخل يک بنگاه قانوني جداگانه به اجرا گذاشته و نياز به از دست دادن هويت اعضاء بوجود نمي­آيد. فعاليت کنسرسيوم­هاي فروش مي­تواند اختصاص به فروش در منطقه­اي خاص داشته و يا محدود به طيف محصولات خاصي باشد. به عنوان مثال، ممکن است در يک کنسرسيوم اعضا در بازار داخل با يکديگر رقابت داشته باشند و هر يک محصول خود را مستقلاً به بازار عرضه کند، اما در بازارهاي خارجي و صادراتي، به منظور افزايش توان رقابت، در قالب کنسرسيوم، با هم همکاري داشته باشند. در اين صورت به این کنسرسيوم، کنسرسيوم صادرات نيز گفته مي­شود؛ و يا در بازارهايي که رقابت بسيار فشرده است، توليدکنندگان مي­توانند به منظور جلوگيري از کاهش بيش از حد قيمت برخي محصولات و متعاقباً کاهش کيفيت آنها، گروهي از محصولات خود را در قالب کنسرسيوم عرضه کرده و بخشي از کالاهاي لوکس خود را مستقلاً به بازار ارايه کنند. خدمات ارايه شده توسط کنسرسيوم­هاي فروش شامل 4 گروه خدمات مي­باشد:
الف- خدمات پايه­اي
ب- توسعه بازار در ميان اعضاء
ج- خدمات مرتبط با توسعه (تبليغات و ارتقاء) محصولات اعضاء
د- خدماتي که فراتر از فعاليت­هاي ارتقا (تبليغات) حرکت مي­کند.
2-  کنسرسيوم صادراتي
کنسرسیوم صادرات، به اتحاد داوطلبانه­ی چند واحد کسب و کار مختلف، با هدف توسعه و صادرات کالاها و خدمات خود به خارج از کشور و تسهیل صادرات محصولات از طریق اقدامات مشترک، گفته می­شود. در این حالت، همکاری برای دسترسی به بازارهای کلیدی و تکنولوژی­های نوین، بیشتر از رقابت، معنا پیدا خواهد کرد. این همکاری در قالب یک استراتژی میان مدت و یا بلند مدت در نظر گرفته می­شود. معمولاً بنگاه­های کوچک و متوسط، بیشترین تمایل به تشکیل کنسرسیوم صادارتی را دارند؛ کما اینکه در ایتالیا، 80 درصد اعضاء کنسرسیوم­های شکل  گرفته، کمتر از 50 نفر شاغل دارند. کنسرسیوم با ادغام متفاوت می­باشد؛ چرا که همه­ی بنگاه­های عضو در کنسرسیوم، با وضعیت حقوقی اصلی و مدیریت مستقل بنگاه خود را حفظ می­نمایند. کنسرسیوم نباید با تعاونی اشتباه گرفته شود؛ زیرا یک تعاونی بیشتر به دنبال جذب نقاط قوت و بهره­برداری از منابع در دسترس تشکیل می­شود، در حالی که یک کنسرسیوم، برای پوشش نقاط ضعف بنگاه­ها و تبدیل آن به یک فرصت ایجاد می­شود. همچنین کنسرسیوم صادراتی نیز با مشارکت انتفاعی[2] نباید اشتباه گرفته شود
کنسرسیوم صادارتی، هم در میان واحدهای کسب و کار تولیدی و هم واحدهای کسب و کار بخش خدمات، می­تواند تشکیل شود. کنسرسيوم صادراتي را مي­توان به عنوان يک همکاري رسمي استراتژيک تا بلندمدت، ميان چند بنگاه در نظر گرفت که به عنوان يک متخصص تامين کننده­ی خدمات، براي تسهيل در امر دستيابي بنگاه­ها به بازارهاي خارجي عمل مي­نمايد.
بنگاه­های کوچک و متوسط، اغلب با مشکلات قابل توجهی، به ویژه در ورود به بازارهای خارج از کشور، مواجه می­باشند. در این زمینه، کنسرسیوم صادرات، نه تنها به اعضاء خود در زمینه حضور در صادرات کمک می­کند، بلکه می­تواند مزیت­های قابل توجه دیگری را نیز به همراه داشته باشد؛ که برخی از آن­ها، عبارتند از:
ü      کاهش ريسک اعضاي کنسرسيوم و در نهايت بهبود سودآوري و نيز صرفه جويي در هزينه هاي اداري، از نظر حمل و نقل، انبار نمودن و بالاتر از همه زمان.
ü      حرکت اعضاء کنسرسيوم از عرضه ساده محصولات به مشتريان واکنش صادراتی[3] به سوي توسعه يک استراتژي صادراتی فعال[4].
ü      مرتبط شدن با تجميع دانش فني و آشنايي اعضاء با استانداردهاي فني و کيفي مورد تقاضاي بازارهاي صادراتي.
ü      افزایش ظرفیت­های یادگیری و انباشت دانش و نوآوری­ها.
کنسرسیوم صادراتی با توجه به خدماتی که ارائه می­دهد، متفاوت می­باشد و طیف گسترده­ای از خدمات را می­توانند، ارائه دهند. این خدمات می­تواند شامل، ارائه خدمات تحقیقات علمی در بازار و داد و ستد کالا،خرید­های عمده­ی مواد اولیه، کمک حقوقی، ایجاد یک نام تجاری کنسرسیوم و اشکال دیگر بازاریابی باشد. از این روی، می­توان دو نوع متمایز از کنسرسیوم­های صادرات را شناسایی نمود، که عبارتند از:
-         کنسرسیوم تک بخشی و کنسرسیوم چند بخشی.
-         طبقه­بندی رقبای کنسرسیوم به ارائه کنندگان خدمات و خدمات جایگزین و مشابه.
-         کنسرسیوم منطقه­ای، که اعضاء در مناطق مختلف قرار دارند.
-         کنسرسیوم جهانی، با هدف قرار دادن یک گروه و یا منطقه خاص در مقیاس جهانی.
به عبارت دیگر، طبقه­بندی فوق را می­توان در قالب گروه­های ذیل نیز بررسی نمود:
1- کنسرسيوم توسعه­اي (تبليغاتي): اين مجموعه منحصر به تبليغات محصولات اعضاء خود و کمک به آنها در جهت بهره برداري از بازارهاي خارجي است، فروش­ها بطور مستقيم توسط بنگاه­هاي وابسته انجام مي­گيرد.
2- کنسرسيوم فروش: اين نوع، فعاليت­هاي تبليغات کسب و کار را انجام و فروش محصولات اعضاء را سازماندهي مي­کند. در واقع دو نوع کنسرسيوم فروش وجود دارد:
ü      الف: کنسرسيوم تجاري: آنهايي که محصولات را از اعضاء بنگاه به منظور فروش مجدد خريداري مي­کنند.
ü      ب: کنسرسيوم نمايندگي: آنهايي که به عنوان يک نمايندگي صادرات عمل مي­کنند.
مطابق ادبيات و بر اساس توافقات انجام شده بين اعضا، معمولاً کنسرسيوم، هيچ سودي از معاملات دريافت نمي­دارد؛ اما توافق بين اعضاء براي پوشش هزينه­هاي اداري ناشي از معاملات و قراردادها، اجازه دريافت درصدي از معاملات (معمولاً 5 درصد) را به آنها مي­دهد
منبع: برگفته از کتاب مدیریت توسعه خوشه های کسب و کار، نویسندگان: معرفی، آشتیانی و ایلانلو: 1392
[1] - Consortium
[2] - Joint Venture
[3] - reactive exporting
[4] - active exporting

QR Code

نقشه کشوری خوشه ها