همراه با: دكتر سليماني

گفتگو: مهدي ايلانلو 

 1. جناب آقاي دكتر سليماني لطفا بيوگرافي مختصري از خودتان بفرماييد؟ 

بنده غلامرضا سليماني دارنده مدرك دكتري مديريت بازاريابي با 23 سال سابقه كار در حوزه صنعت، معدن و تجارت مي باشم و حدود 10 سال است كه به صورت مستمر در حوزه توسعه صنايع كوچك مشغول پژوهش و انجام امور اجرايي مي باشم.
2. مدل توسعه خوشه چه جايگاهي در دنيا داشته و از چه زماني در ايران به كار گرفته شده است ؟
توسعه صنعتي از طريق توسعه خوشه‌هاي كسب و كار به عنوان يكي از رويكردهاي بديلي است كه طي دو سه دهه اخير در كشورهاي مختلف توسعه‌يافته و در حال توسعه سرلوحه كار سياستگذاران توسعه صنعتي قرار گرفته است. منشاً چنين توجهي تغيير پاردايم حاكم بر كسب و كارهاي صنعتي و به تبع آن برجسته شدن نقش و جايگاه صنايع كوچك و متوسط در توسعه اقتصادي و صنعتي ملل مختلف مي باشد. انعطاف‌پذيري و قدرت تطبيق صنايع كوچك و متوسط براي پاسخگويي به نيازهاي در حال تغيير بازارها از عمده ترين مزيت هاي اين صنايع است. اين مزيت در صورتيكه با رفع تنگناهاي موجود بر سر راه توسعه آنها همراه گردد، مي‌تواند منجر به ارتقاء توان رقابت پذيري اين صنايع گشته و شرايط مورد نياز را براي حضور موفقيت آميز آنها در بازارهاي جهاني فراهم آورد.
در ميان الگوها و روشهاي مختلف توسعه صنعتي، توسعه خوشه‌هاي كسب و كار به عنوان يكي از رويكردهاي نسبتاً جديد توسعه صنعتي و اقتصادي است كه به طور موفقيت‌آميزي قادر است تا اين نقش حياتي را براي توسعه صنايع كوچك و متوسط ايفا نمايد. در ايران نيز از سال 1385 سازمان صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي ايران، مدل توسعه خوشه اي را با عقد قرارداد با يونيدو در ايران شروع نمود.
3. روند بكارگيري ( سير تكامل) مدل توسعه خوشه در كشور چگونه بوده و اين دانش چگونه توسعه پيدا كرده است ؟
سازمان صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي ايران فعاليت هاي توسعه خوشه اي خود را از سال 1385 در قالب سه محور اساسي فرهنگ‌سازي، الگوسازي (بر اساس زنجيره ارزش) و ظرفيت سازي نهادي و قانوني آغاز نمود و در گام اول با تمركز بر فرهنگ سازي، اطلاع رساني و فراهم نمودن دانش و اطلاعات مورد نياز در حوزه توسعه خوشه اي زمينه علمي، فرهنگي و اجتماعي لازم جهت پرداختن به اين امر را تسهيل نمود. در گام بعد و به دنبال مهيا شدن شرايط لازم براي توجه عملياتي به بحث توسعه خوشه هاي صنعتي، سازمان سعي نمود تا با هماهنگي يونيدو و در قالب يك قرارداد همكاري، زمينه انتقال دانش مورد نياز را فراهم نموده و اقدام به عملياتي كردن سياست توسعه خوشه اي در سطح كشور نمايد. در حال حاضر بحث توسعه خوشه‌اي هم در اسناد و قوانين بالادستي كشور از جمله مواد 80 ، 104، 150 و 194 برنامه پنجم توسعه بند 9 سياستهاي كلي بخش صنعت( ابلاغي مقام معظم رهبري)، بندهاي اساسي اقتصاد مقاومتي، سند راهبرد توسعه صنعتي كشور و بند 4 اساسنامه سازمان مورد تاكيد قرار گرفته است. از طرف ديگر بيش از 1000 نفر عامل توسعه خوشه و ناظر(مشاور فني) در بخش خصوصي براي عملياتي نمودن برنامه هاي توسعه خوشه‌اي در كشور تربيت شده‌اند و در تمام دستگاههاي ذيربط نيز نيروي انساني مورد نياز براي حمايت از برنامه توسعه خوشه اي تربيت شده است و در سطح استانها شوراي راهبري و كميته راهبري خوشه ها براي هدايت برنامه هاي توسعه خوشه‌اي در كل كشور تشكيل و راه‌اندازي شده است. در كنار اين كارها دهها كتاب در اين زمينه تدوين و منتشر شده است. به جرات مي‌توان گفت كه در حال حاضر دانش توسعه خوشه‌اي به صورت صددرصد در كشور تكميل و بومي شده است. هم اينك برنامه توسعه خوشه‌اي در ايران در فاز تثبيت تجارب و نشر آن در بين ذينفعان مي باشد.
4. تمركز مدل توسعه خوشه بر چه محورهايي است ؟
تمركز مدل توسعه خوشه‌اي بر افزايش سرمايه اجتماعي بين اعضاي خوشه و واداشتن آنها به كارگروهي و مشاركتي مي باشد. در اين راستا پس از انتخاب تجمع صنعت يا صنفي كه قابل توسعه براساس برنامه توسعه خوشه‌اي است و انجام مطالعات امكانسنجي و مطالعات شناختي، عمده‌ترين فعاليت در روند توسعه خوشه، متقاعد نمودن اعضا به كارگروهي و مشاركتي و افزايش تعاملات و همكاري بين آنها مي باشد. در اجراي برنامه توسعه خوشه‌اي نيز تيم توسعه خوشه‌اي تمام تلاشش بر تشكيل شبكه هاي افقي و عمودي بين اعضاي خوشه و راه‌‌اندازي مركز ارائه‌كنندگان خدمات تخصصي توسط بخش خصوصي مي باشد و برنامه توسعه خوشه‌اي موقعي به مرحله توسعه مي رسد كه پاياپي و ماندگاري شبكه هاي تشكيل شده به حد قابل قبولي برسد.

5. هم اكنون چند خوشه وارد مرحله پياده سازي شده اند ؟
در حال حاضر تعداد 105خوشه در كشور در حال پياده سازي پروژه توسعه خوشه‌اي مي‌باشند كه از اين تعداد 58 خوشه موفق به اخذ پروانه اتمام پروژه توسعه خوشه‌اي شده كه ادامه برنامه توسعه تحويل شبكه فراگير شده است.
6. به نظر ميرسد پروژه توسعه خوشه استانها هم موفق بوده و هم ناموفق علت اين موضوع را در چه مي دانيد؟
موفقيت هر خوشه به چند عامل بستگي دارد كه اين عوامل عبارتند از :
• فضاي كسب و كار منطقه
• توسعه پذیری خوشه ( نياز است كه 4 خصوصيت یک خوشه را داشته باشد )
• تعامل و پيگيري عامل توسعه
• عملکرد مدیریت استانی
• مطالعات درست شناسايي و امكان سنجي
7. چه خوشه هايي در كشور فرآيند توسعه را مناسب طي كرده و به موفقيت رسيده اند ؟
در كل برنامه توسعه خوشه‌اي موفقيت‌هاي مناسبي در سطح كشور داشته است كه در زير به پاره‌اي از دستاوردهاي برنامه توسعه خوشه اي اشاره مي‌شود.
از خوشه‌هاي موفق داراي پروانه بهر برداري اتمام پروژه توسعه مي‌توان به : خوشه‌هاي كفش و دمپايي قم، زعفران مشهد، نساجي يزد، گز بلداجي، كاشي و سراميك اردكان، پسته كرمان، لوازم خانگي تبريز، عرقيات گياهي ميمند فارس و .......... اشاره نمود.
از خوشه‌هاي موفق در حال توسعه مي‌توان به: خوشه‌هاي خرماي بوشهر، محصولات كنجدي يزد، آبنبات خراسان شمالي، فرش ايلام، فرش قم ، كفش مشهد و محصولات لبني اردبيل و گلستان و .....اشاره نمود.
لازم به ذكر است كه در هر كدام از خوشه هاي كشور، تجارب موفقي در زمينه اجراي برنامه هاي توسعه‌اي اتفاق افتاده است كه در قالب بهترين تجارب جمع آوري و چاپ شده است.
8. مشكلات پروژه توسعه خوشه چيست؟

دلايل عمده عدم موفقيت خوشه ها عبارتند از:
• نگاه سنتي به توسعه در نهادها و ذينفعان
• نبود همکاری بین واحدها
• وجود رقابت شکننده در قیمت،به جای رقابت در کیفیت تولید و نوآوری
• ناکافی بودن زیر ساخت ها وحمایت ها از کسب و کار
• نبود گفت و گو و ارتباط با بخش عمومی
• درونگرایی
• مطالعات امكان سنجي درست انجام نشده باشد
9. برنامه آتي سازمان در خصوص توسعه خوشه اي چيست؟
پایش و ارزیابی پروژه های توسعه خوشه ای در حال اجرا و اتمام يافته
تهيه و اجراي بسته‌ي توسعه‌ي شبكه و پيمانكاري فرعي
تربيت BDS بسته بندي در استانها
انجام مطالعه برنامه توسعه ايجاد پيوند و مشاركت بين صنايع كوچك، متوسط و بزرگ به شكل مدل پيمانكاري
بازنگري و اصلاح سرفصل محتواي آموزش خوشه ها براي CDA و TA
برگزاري دوره CDA براي پرورش عاملین توسعه خوشه های صنعتی
برگزاري دوره آموزشي كنسرسيوم هاي صادراتي
پيگيري راه اندازي حلقه هاي مفقوده (مراكز طراحي،‌تحقيق و توسعه،‌آزمايشگاه)‌در خوشه ها و شبكه هاي كسب وكار كشور
اجرايي نمودن نتايج طرح تحليل زنجيره ارزش استانها
10. عليرغم اينكه مدل توسعه خوشه يكي از مدل هاي مناسب توسعه مي باشد هنوز نتوانسته است در دانشگاه به عنوان رشته مستقل جايگاه خود را پيدا كند علت را در چه مي دانيد؟
طي يك دهه گذشته فعاليت اصلي سازمان معطوف به بومي سازي دانش توسعه خوشه اي، پرورش عاملين توسعه (CDA )، اجراي برنامه هاي توسعه خوشه‌اي براي بخشي از خوشه هاي شناسايي شده و تربيت نيروي انساني مورد نياز برنامه توسعه خوشه‌اي در دستگاههاي دولتي ذيربط و در بخش خصوصي بعنوان عاملين توسعه خوشه اي و ناظرين – مشاورين فني است (تربيت بيش از 750 نفر). اما در حال حاضر ضرورت ايجاد رشته‌هاي دانشگاهي در مقاطع مختلف كارداني، كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكتري امري ضروري است كه در برخي دانشگاهها اين رشته ها راه اندازي شده است و در ساير دانشگاهها نيز در دست پي گيري و مطالعه مي باشد.

QR Code

نقشه کشوری خوشه ها